Czym jest współuzależnienie i jak je rozpoznać?

Współuzależnienie to wzorzec zachowań osoby z otoczenia uzależnionego, polegający na przejmowaniu jego obowiązków, ukrywaniu nałogu przed otoczeniem i podporządkowaniu własnego życia chorobie bliskiego. Najczęstsze objawy to nadmierna kontrola, poczucie winy za cudze picie lub branie, tłumaczenie zachowań uzależnionego przed rodziną i znajomymi oraz stopniowe rezygnowanie z własnych potrzeb. Współuzależnienie dotyka najczęściej partnerów, rodziców i dorosłych dzieci osób uzależnionych, a jego mechanizmy są zbliżone niezależnie od tego, czy w rodzinie występuje uzależnienie od alkoholu, narkotyków czy leków. Rozpoznanie tych mechanizmów to pierwszy krok do szukania profesjonalnej pomocy, zarówno dla osoby uzależnionej, jak i dla jej bliskich.
 

Jak uzależnienie jednego członka rodziny wpływa na cały dom?

Uzależnienie w rodzinie zaburza funkcjonowanie całego systemu domowego, nie tylko osoby chorej. Gdy jeden z domowników zaczyna nadużywać substancji, pozostali członkowie rodziny nieświadomie dostosowują swoje role, aby utrzymać pozorną równowagę, co w praktyce pogłębia problem. Dzieci wychowujące się w takim domu są narażone na przewlekły stres, niestabilność emocjonalną i ryzyko rozwoju tzw. syndromu DDA (Dorosłe Dzieci Alkoholików) w dorosłym życiu. Dane przywoływane w wojewódzkich programach przeciwdziałania przemocy w rodzinie wskazują na wysoki współczynnik korelacji między nadużywaniem alkoholu a występowaniem przemocy domowej, choć samo picie nie jest ani koniecznym, ani wystarczającym warunkiem przemocy. Dlatego terapia rodzinna lub indywidualna dla bliskich jest równie ważna jak leczenie samej osoby uzależnionej.
 

Gdzie w Tarnowie szukać bezpłatnej pomocy dla rodziny osoby uzależnionej?

W Tarnowie działa publiczna Poradnia Leczenia Uzależnień i Współuzależnienia przy Szpitalu Wojewódzkim im. św. Łukasza, czynna od poniedziałku do piątku w godzinach 7:00–19:30 pod numerem telefonu 14 63 15 291. Poradnia prowadzi diagnozę problemu, terapię indywidualną i grupową zarówno dla osób uzależnionych, jak i dla członków ich rodzin zmagających się ze współuzależnieniem. Placówki ambulatoryjne tego typu w Polsce co do zasady nie wymagają skierowania, w przeciwieństwie do oddziału dziennego i stacjonarnego, na które kieruje lekarz mający umowę z NFZ. Dodatkowym wsparciem są ogólnopolskie telefony zaufania prowadzone przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, które od stycznia 2022 roku przejęło zadania dawnej PARPA i Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii: Pomarańczowa Linia dla rodziców i bliskich osób pijących alkohol oraz Telefon Zaufania „Narkotyki-Narkomania" dla rodzin osób zażywających substancje psychoaktywne.
 

Kiedy warto rozważyć terapię w prywatnym ośrodku poza miejscem zamieszkania?

Prywatny ośrodek terapii warto rozważyć, gdy czas oczekiwania w publicznej poradni jest zbyt długi, rodzina potrzebuje pełnej dyskrecji lub gdy fizyczne oddalenie od dotychczasowego środowiska ma znaczenie terapeutyczne. W Małopolsce działa kilka placówek prywatnych przyjmujących pacjentów z regionu Tarnowa, różniących się profilem i lokalizacją. Przykładem takiego miejsca jest prywatny ośrodek terapii uzależnień Dezyderata w Rabce-Zdroju, który zapewnia transport dla pacjentów z Tarnowa, Krakowa i Zakopanego oraz oferuje wsparcie zarówno dla osoby uzależnionej, jak i dla jej rodziny. Podróż z Tarnowa do Rabki-Zdroju zajmuje około 1,5 godziny, co część rodzin traktuje jako zaletę, ponieważ ułatwia oddzielenie procesu leczenia od codziennego otoczenia. Wybór między ośrodkiem publicznym a prywatnym powinien zależeć przede wszystkim od pilności sytuacji, budżetu rodziny i tego, czy potrzebna jest terapia stacjonarna, czy ambulatoryjna.
 

Jak wygląda pierwszy kontakt i kwalifikacja do terapii rodzinnej?

Proces zgłoszenia się po pomoc wygląda podobnie niezależnie od wybranej placówki:
 

1. Kontakt telefoniczny lub online – rodzina lub osoba uzależniona opisuje sytuację i umawia pierwszą konsultację.

2. Konsultacja diagnostyczna – terapeuta ocenia skalę problemu, etap uzależnienia i sytuację rodzinną.

3. Ustalenie planu terapii – decyzja o formie leczenia: ambulatoryjna, dzienna lub stacjonarna, indywidualna lub z udziałem rodziny.

4. Rozpoczęcie terapii – pierwsze sesje, w placówkach prywatnych często możliwe w krótkim czasie od zgłoszenia.

​Warto pamiętać, że zgłoszenie się po pomoc dla siebie jako osoby współuzależnionej nie wymaga zgody ani obecności osoby uzależnionej. Terapia bliskich prowadzona jest niezależnie od tego, czy osoba z nałogiem podjęła leczenie.
 

Poradnia NFZ czy ośrodek prywatny – porównanie

Najczęściej zadawane pytania

Czy do poradni leczenia uzależnień w Tarnowie potrzebne jest skierowanie?

Do poradni ambulatoryjnej leczenia uzależnień i współuzależnienia skierowanie zwykle nie jest wymagane. Dotyczy to jednak konkretnych zasad danej placówki, dlatego warto to potwierdzić telefonicznie przed pierwszą wizytą. Skierowanie od lekarza mającego umowę z NFZ jest natomiast potrzebne przy przyjęciu na oddział dzienny lub stacjonarny.
 

Czy terapia współuzależnienia jest refundowana przez NFZ?

Tak, terapia współuzależnienia w publicznych poradniach zdrowia psychicznego i uzależnień jest finansowana ze środków NFZ i bezpłatna dla pacjenta. W ośrodkach prywatnych terapia dla rodziny jest zwykle płatna, choć część placówek oferuje ją w ramach pakietu terapii pacjenta uzależnionego.
 

Jak namówić bliską osobę do podjęcia terapii?

Nie ma jednej skutecznej metody, ale terapeuci zalecają rozmowę bez oskarżeń, skupioną na konkretnych zachowaniach i ich skutkach, a nie na ocenie osoby. Pomocna bywa wcześniejsza konsultacja rodziny z terapeutą, który podpowie, jak przeprowadzić taką rozmowę i jak reagować na odmowę.
 

Czy dzieci osób uzależnionych też powinny korzystać z terapii?

Tak, dzieci wychowujące się w rodzinie z problemem uzależnienia są narażone na długofalowe skutki emocjonalne i powinny mieć dostęp do wsparcia psychologicznego, niezależnie od wieku. Poradnie zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży oraz część ośrodków terapii uzależnień prowadzą oddzielne programy dla najmłodszych członków rodziny.
 

Ile trwa terapia dla rodziny osoby uzależnionej?

Czas trwania terapii jest indywidualny i zależy od skali problemu oraz wybranej formy pomocy. Terapia ambulatoryjna dla współuzależnionych trwa zwykle od kilku miesięcy do roku, podczas gdy pierwsza konsultacja diagnostyczna odbywa się już na pierwszym spotkaniu.
 

Co warto zapamiętać

• Uzależnienie w rodzinie to problem całego systemu domowego, a nie tylko osoby uzależnionej.

• W Tarnowie działa bezpłatna poradnia NFZ prowadząca terapię również dla osób współuzależnionych.

• Ogólnopolskie telefony zaufania KCPU (dawniej PARPA) oferują anonimowe wsparcie bez konieczności umawiania wizyty.

• Ośrodki prywatne w Małopolsce bywają szybszą alternatywą, zwłaszcza gdy liczy się czas i dyskrecja.

• Terapia dla bliskich osoby uzależnionej ma sens niezależnie od tego, czy sama osoba uzależniona podjęła leczenie.

​PL / fot. dezyderata.com

Materiał: Artykuł sponsorowany