Pierwsza połowa września przyniesie kolejną odsłonę 31. Dni Pamięci Żydów Galicyjskich „Galicjaner Sztetl”, których tegoroczna edycja rozpoczęła się w czerwcu. 3 września, w czwartek, o godz. 12 na cmentarzu żydowskim w Tarnowie odbędzie się ceremonia memorialna pod Pomnikiem Ofiar Zagłady. Uroczystość przypadać będzie w 80. rocznicę odsłonięcia pomnika. 

Piwnica Pod Gwiazdami

Tego samego dnia o godz. 18 nastąpi inauguracja nowej przestrzeni kultury w Tarnowie - Piwnicy Pod Gwiazdami. Mieści się ona w nowo wyremontowanej i odrestaurowanej przez Piotra Kudelskiego kamienicy przy ul. Bernardyńskiej 25, z wejściem od ul. Dąbrowskiego 7.

- Nasza przestrzeń powstawała przez ostatnich kilka miesięcy bardzo intensywnie. Staraliśmy się stworzyć miejsce, które ma niezwykły klimat - takie, w którym cegła gra pierwsze skrzypce, a światło, atmosfera i energia przyciągną ludzi chętnych do współpracy z nami - mówi Monika Kudelska. Jak podkreśla, nazwę wymyślił Adam Bartosz - Jesteśmy mu za to bardzo wdzięczni, bo od razu niesamowicie nam się spodobała. Mamy nadzieję, że 3 września, podczas inauguracji połączonej z wydarzeniem artystycznym, miejsce to przyciągnie uwagę i spodoba się wszystkim, którzy nas odwiedzą - dodaje.

W programie inauguracji znajdzie się m.in. happening „Moje znaki Zodiaku. Obcowanie/zabawa z gwiazdami” Wiesława Mikołaja z Łętowic, który sam o sobie mówi „Artysta Niespodzianka”. Natomiast oprawę muzyczną wydarzenia zapewni grupa artystów SZOFAR z Grodna.

Ponadto zaplanowano kulinarno-winiarską premierę - prapremierową degustację pierwszego wina z Winnicy Tarnowskiej. O jego smaku i charakterze opowie Paweł Piszczek. Będzie można też posłuchać historii o podtarnowskim winiarstwie, tutejszych winnicach i związanych z nimi winiarzach.

Jak wskazał Adam Bartosz, prezes Komitetu Opieki nad Zabytkami Kultury Żydowskiej w Tarnowie, który jest organizatorem "Galicjaner Sztetl", nowa przestrzeń - Piwnica Pod Gwiazdami - ma ogromne możliwości techniczne i duży potencjał do organizowania bardzo różnorodnych wydarzeń.

- Musimy jeszcze zastanowić się, jak pokierować tym miejscem, ponieważ powstaje nowa placówka, która na razie nie ma żadnego zaplecza - ani personelu, ani funduszy. Na razie spróbujemy działać spontanicznie i na bieżąco wszystko organizować, ale w przyszłości trzeba będzie pomyśleć o stworzeniu struktury, która pozwoli rozwijać to miejsce. Ktoś przecież musi tworzyć jego program. Czeka nas więc powołanie jakiegoś grona, początkowo zapewne społecznego, które będzie się tym zajmować - mówi Adam Bartosz.

- Warto sobie uświadomić, że powstaje w Tarnowie trzecia prywatna placówka tego typu. Przypomnę, że najstarsze stażem miejsce to Galeria Hortar, która funkcjonuje już ponad 20 lat. Jest też Galeria Bema20 - maleńka przestrzeń ale bardzo aktywna. Nowe miejsce daje natomiast możliwości znacznie większe niż obie te placówki razem wzięte, oczywiście niczego im tym nie ujmując - dodaje Bartosz.

Szabatowy koncert pod bimą, Drzewo Sprawiedliwych i "Tarnowski Schindler"

Wracając do programu "Galicjaner Sztetl", w piątek, 4 września pod tarnowską bimą odbędzie się szabatowy koncert. O godz. 18 wystąpi wspomniana wcześniej białoruska grupa SZOFAR, a przed nią na scenie zaprezentują się Zespół Wokalny Fermata oraz tarnowski poeta Eryk Sułkowski.

W niedzielę, 6 września, zaplanowano kilka wydarzeń. W godzinach 10-14, w ramach „Otwartej Bramy Cmentarza Żydowskiego”, będzie można zwiedzić kirkut z przewodnikiem.

Z kolei o godz. 17 pod Drzewem Sprawiedliwych przy Skwerze Starej Synagogi odbędzie się spotkanie z rodzinami Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Podczas uroczystości odsłonięte zostaną trzy kolejne tabliczki z nazwiskami osób uhonorowanych tym tytułem.

- To są osoby, które nie zostały jeszcze uhonorowane. To rodzina Dagnanów, którzy ukrywali w swoim młynie dziewięcioro ludzi przez prawie dwa lata. To jest Stanisław Duda, o którym niedawno się dowiedzieliśmy - jest to tarnowianin, który uratował młodą Żydówkę w Tarnowie, wyjechali potem do Ameryki i wzięli ślub. Jego dzieci z Ameryki starają się teraz dla niego o wyróżnienie "Sprawiedliwy wśród Narodów Świata", a my chcemy to jakby uprzedzić. I trzecia tabliczka będzie poświęcona Marii Włodek, również tarnowiance która uzyskała tytuł "Sprawiedliwy wśród Narodów Świata" - wymienia Adam Bartosz.

Natomiast o godz. 18 na dziedzińcu Muzeum Ziemi Tarnowskiej przy ul. Kapitulnej, w ramach 2. Dni Tarnowskiego Dziedzictwa, zabrzmi koncert muzyki romskiej. Wystąpi Teresa Mirga z zespołem Kałe Bała (Czarne Włosy).

We wtorek, 8 września, o godz. 18 w Piwnicy Pod Gwiazdami odbędzie się wieczór autorski Adama Bartosza. Opowie on o swoim przewodniku „Żydowskim szlakiem po Tarnowie”. Spotkanie poprowadzi Witold Stachnik.

Trzy dni później, 11 września, również w Piwnicy Pod Gwiazdami, będzie można ponownie spotkać się z Witoldem Stachnikiem - tym razem w roli autora opowieści „Lusia z portretu żydowskiego fotografa Chaskiela Bronsztajna”. Początek spotkania o godz. 18.

Ostatnim akcentem tegorocznych „Galicjaner Sztetl” będzie wydarzenie zaplanowane na poniedziałek, 14 września. O godz. 18 w Piwnicy Pod Gwiazdami rozpocznie się seans filmowy. Zaprezentowany zostanie film „Julius Madritch. Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”, opowiadający o „tarnowskim Schindlerze”. Reżyserem obrazu jest Piotr Szalsza.

- Julius Madritch był Austriakiem, który miał przy ul. Lwowskiej 7 duży warsztat krawiecki. Podobnie jak słynny Schindler, fikcyjnie zatrudniał w nim sporo żydowskich pracowników. Ostatecznie wywiózł ich z Tarnowa, ratując im życie. Dostał za to medal "Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” - opowiada Adam Bartosz.

Wydarzenia towarzyszące

Program „Galicjaner Sztetl” uzupełniają wydarzenia towarzyszące. Już 3 września o godz. 19 w Sali Lustrzanej odbędzie się „Dzień Romana Brandstaettera” - wydarzenie przygotowane przez Polską Fundację Kultury.

Z kolei na miłośników historii i sztuki czekają także dwie wystawy plenerowe. W Galerii na Płocie przy ul. Żydowskiej 10 prezentowany jest „Cmentarz Tarnowski”, natomiast na pobliskim Skwerze Starej Synagogi można zobaczyć „Koncepcję zagospodarowania Historycznej Dzielnicy Żydowskiej”. Program uzupełni projekcja filmu „Sprawiedliwi”.

„Galicjaner Sztetl” jest organizowane od 1996 roku. W tym roku organizatorom udało się pozyskać specjalny grant z Narodowego Centrum Kultury, który pozwolił rozciągnąć projekt w czasie.

Aga Cichy / fot. Tomasz Schenk